KAMBİYO VE TEMEL DIŞ TİCARET KAVRAMLARI

    DIŞ TİCARET VE ÜLKEMİZDE KAMBİYO DENETİMİ

 DIŞ TİCARET

a)      Uluslararası

b)  Ulusal

 a)Uluslararası

Uluslararası ticaret ile ilgili kurallar ve yasal düzenlemeler, ülkeden ülkeye farklılık arz etmektedir. Dünya ticaretinin gelişmesi, ülkeler arasındaki bu farklılığın en az düzeye indirilmesine bağlıdır. Bu nedenle,Uluslararası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce “ICC”), farklı ülkelere mensup firmaların birbirleriyle yapacakları dış ticarette işlemlerin kolaylaştırılması, ticaret hacminin genişletilmesi ve ticaretin belli standartlara göre yapılmasını sağlamak amacıyla; uluslararası yeknesak kurallar ve teamüller dizisi oluşturmakta ve bunları belli kriterlere göre tasnif ederek yayınlamaktadır.

Uluslararası Ticaret Odası’nın başlıca yayınları ve içeriği aşağıda belirtilmiştir.

-          ICC 500 Vesikalı Krediler için yeknesak teamüller ve uygulamalar,

-          ICC 522 Tahsil İşlemleri için yeknesak kurallar,

-          ICC 525 Akreditiflere İlişkin Bankalararası Rambursmanlar için yeknesak  

                     Kurallar,

-          ICC 590 Uluslar arası Teminat Akreditifi (Standby) Uygulamaları ISP98,

-          INCOTERMS 2000 Uluslararası teslim şekilleri.

Bir dış ticaret işleminde, işlemi başlatan belge üzerinde o işlemin hangi ICC broşüründeki yeknesak kurallara tabi olduğunun belirtilmesi, kuralların tüm taraflar için bağlayıcı olduğunun kabul edildiği anlamına gelmektedir. Daha açık bir ifadeyle, dış ticarete ilişkin işlem sürecinde herhangi bir ihtilaf doğması halinde, taraflar kendi ülke kanunları yerine sadece ilgili ICC Broşüründe yer alan kuralların geçerli olduğunu kabul etmektedirler.

 b) Ulusal

Ülkemizde kambiyo denetleme sistemi, 1930 yılında kabul edilen 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki Kanun’la ihdas edilmiştir.

Kambiyo ve döviz işlemlerinin düzenlenmesi ve sınıflandırılması ve Türk parasının kıymetini koruma konusunda gerekli görülecek karar ve tedbirleri alma hususunda, Bakanlar Kuruluna geniş yetki veren, bazı yasak ve ceza hükümlerini içeren 7 maddeden oluşan bu kanun halen yürürlükte bulunmaktadır .

Kambiyo denetleme sisteminde devrim niteliğinde köklü büyük değişikliklerin yapıldığı 29 Aralık 1983 tarihli ve 28 sayılı Bakanlar kurulu kararnamesi ile Türkiye ekonomisi için yeni bir dönem başlamıştır.

 Bu kararnameye göre; Türk parasının kıymetini korumak amacıyla,    

·         Türk lirasının yabancı paralar ve altın karşısındaki değerinin belirlenmesine,

·         Döviz ve dövizi temsil eden belgelere ilişkin tüm işlemler ile dövizlerin tasarruf ve idaresine,

·         Türk parası ve Türk parasını temsil eden belgelerin ithal ve ihracına,

·         Kıymetli maden, taş ve eşyalara ilişkin işlemlere,

·         İhracata,

·         İthalata,

·         Ticari olmayan bedelsiz ithalata,

·         Otomobil ve benzeri nakil vasıtalarının prim tahsili suretiyle yurda ithaline ve tahsil edilecek prim miktarının belirlenmesine,

·         Görünmeyen işlemlere,

·         Sermaye hareketlerine

yönelik işlemler Hazine Müsteşarlığı tarafından yayımlanacak tebliğler ve genelgelerle belirlenecektir.

Hazine Müsteşarlığı, bu kararın uygulanmasını temin etmek ve Türk parasının kıymetini korumak amacıyla özendirici, düzenleyici, sınırlayıcı ve yasaklayıcı esasları belirlemeye ve tebliğler yayımlamaya, sınırlayıcı ve yasaklayıcı tedbirleri hafifletmeye ve kaldırmaya, bu karar ve tebliğlerde belirlenen haller ve hadler dışında dövize, Türk lirasına, mala ve kıymete ilişkin müsaadeler vermeye, yetkilerini daha alt birimlere veya başkaca kuruluşlara devretmeye, diğer kuruluşlara konuya ilişkin görevler vermeye ve gerekli gördüğü her türlü tedbiri almaya yetkili kılınmıştır.

 Zaman içerisinde, söz konusu Kanun uygulamasına yönelik olarak, değişen koşullara uyum sağlamak amacıyla bir takım yeni düzenlemeler yapılmakla  birlikte, yürürlükteki kambiyo mevzuatı; 

·         11.08.1989 tarih 20249 sayılı resmi gazetede yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar,

·         Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığının 91-32/5 sayılı Tebliği

·         03.07.1991 tarih 20918 sayılı Resmi Gazetede T.C. Merkez Bankası İdare Merkezi tarafından yayımlanan 1-M sayılı Genelge ile son şeklini almıştır.

DIŞ TİCARET VE KAMBİYO 

              MEVZUATI

                        1) TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA MEVZUATI

·         25.02.1930 TARİH 1433 SAYILI RESMİ GAZETEDE

YAYIMLANAN 1567 SAYILI TÜRK PARASI KIYMETİNİ

                                          KORUMA KANUNU.

·         11.08.1989 TARİH 20249 SAYILI RESMİ GAZETEDE

YAYIMLANAN TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA

                                          HAKKINDA 32 SAYILI KARAR

·         BAŞBAKANLIK HAZİNE VE DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞININ 91-32/ SAYILI TEBLİĞİ

·         32 SAYILI KARAR VE 91-32/5 SAYILI TEBLİĞE İLİŞKİN T.C. MERKEZ BANKASININ 1-M SAYILI GENELGESİ.

2) DIŞ TİCARET MEVZUATI

·         İTHALAT VE İHRACAT REJİMİ KARARLARI

·         İTHALAT VE İHRACAT YÖNETMELİKLERİ

3) GÜMRÜK KANUNU

    (Kanun No: 4458 Kabul Tarihi:27.10.1999)

4) ULUSLAR ARASI MEVZUAT

     (ICC YAYINLARI)

-          ICC 500 Vesikalı Krediler için yeknesak teamüller ve uygulamalar,

-          ICC 522 Tahsil İşlemleri için yeknesak kurallar,

-          ICC 525 Akreditiflere İlişkin Bankalararası Rambursmanlar için yeknesak  

                     Kurallar,

-          ICC 590 Uluslar arası Teminat Akreditifi (Standby) Uygulamaları ISP98,

-          INCOTERMS 2000 Uluslararası teslim şekilleri.

                                 2. BÖLÜM

                          “INCOTERMS 2000”

         ULUSLAR ARASI TESLİM ŞEKİLLERİ

 ULUSLARARASI TESLİM ŞEKİLLERİ (INCOTERMS-2000)

       (International Contract Terms)

Dış ticaret işlemleri, alıcı ile satıcının sözleşme yapması ile başlar. Sözleşmelerde tarafların yükümlülükleri ve haklarının kesin bir biçimde şarta bağlanması gerekir. Malların bir yerden başka bir yere taşınmasında hangi tarafın ne yükümlülüğü olduğu, yükümlülükler yerine gelmediği takdirde risklerin nasıl bölüşüleceği, taşıma sırasında mallarda meydana gelebilecek kaybolma ve hasar riskinin hangi tarafa ait olacağı gibi soruların karşılıkları, sözleşmelerde açık olarak yer almalıdır.

INCOTERMS; dış ticaret alanında en yaygın kullanılan taşıma terimlerinin yorumu için geçerli olmak üzere ICC tarafından oluşturulan bir dizi tarafsız uluslar arası kurallar bütünüdür.   INCOTERMS ’in temel amacı, bu tür taşıma terimlerinin ülkeden ülkeye farklı biçimlerde yorumlanmasından kaynaklanan belirsizlikleri ortadan kaldırmak yada büyük ölçüde azaltmaya yönelik çalışmalar yapmaktır. 

INCOTERMS ilk kez 1936 yılında yayınlanmıştır. 1953, 1967, 1976,1980 ve 1990  yıllarında yapılan çeşitli ek ve değişiklikler ile  en son 1.1.2000 tarihinde yürürlüğe girmiş bulunan  INCOTERMS 2000, Milletler arası Ticaret Odasının 560 sayılı broşürü kapsamında yayınlanmıştır.

INCOTERMS 2000’de 13 terim bulunmaktadır. Bu 13 terim dört ana gruba ayrılmıştır. Her bir terimin taşıdığı ilk harf o terimin dahil olduğu grubu göstermektedir.

 Buna göre:

 GRUP E – ÇIKIŞ

EXW : EX WORKS  (İŞ YERİNDE TESLİM)

GRUP F – NAVLUN ÖDENMEMİŞ                                                                          

FCA : FREE CARRIER  (TAŞIYICIYA TESLİM)                                                                                                                  FAS : FREE ALONGSIDE SHIP (GEMİNİN BORDASINDA TESLİM)         

FOB : FREE ON BOARD  (GÜVERTEDE TESLİM)

GRUP C – NAVLUN ÖDENMİŞ

CFR : COST AND FREIGHT (MAL BEDELİ VE NAVLUN)

CIF  : COST, INSURANCE AND FREIGHT (MAL BEDELİ,SİGORTA VE NAVLUN)

CPT : CARRIAGE PAID TO. (TAŞIMA ÜCRETİ ÖDENMİŞ OLARAK TESLİM)

CIP  : CARRIAGE AND INSURANCE PAID TO. (TAŞIMA VE SİGORTA BEDELİ 

                                                                                      ÖDENMİŞ OLARAK TESLİM)

GRUP D – VARIŞ

DAF : DELIVERED AT FRONTER  (SINIRDA TESLİM)

DES  : DELIVERED EX SHIP (GEMİDE TESLİM)

DEQ : DELIVERED EX QUAY (DUTY PAID) (RIHTIMDA TESLİM GÜM.RES.ÖD.)

DDU : DELIVERED DUTY UNPAID (GÜMRÜK RESMİ ÖDENMEKSİZİN TESLİM)

DDP  : DELIVERED DUTY PAID  (GÜMRÜK RESMİ ÖDENMİŞ OLARAK TESLİM)

INCOTERMS 2000

EXW                İşyerinde Teslim

FCA                Taşıyıcıya Teslim

FAS                 Geminin Bordasında Teslim         

FOB                Güvertede Teslim

CFR                Mal bedeli ve Navlun

CIF                  Mal bedeli, Sigorta ve Navlun

CPT                Taşıma ücreti ödenmiş olarak teslim

CIP                 Taşıma ve sigorta bedeli ödenmiş olarak teslim

DAF                Sınırda teslim

DES                Gemide teslim

DEQ               Rıhtımda teslim  (Gümrük Resmi Ödenerek)

DDU               Gümrük Resmi ödenmeksizin Teslim

DDP                Gümrük Resmi Ödenmiş olarak Teslim

TAŞIMA BİÇİMLERİNE GÖRE KULLANILACAK INCOTERMS 2000  ÖRNEĞİ:

1- EX WORKS:

Kodu: EXW ( İsmi belirtilen işyerinde teslim)

Satıcı, yeri belirtilen işyerinde (atölye, fabrika, antrepo v.s.) malları alıcının emrine hazır bulundurmakla teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır.

Malları satıcının iş yerinden teslim alarak istenilen yere taşımaya ilişkin masraf ve risk alıcıya aittir. Bu nedenle bu teslim şekli satıcı açısından en az yükümlülük getiren terimdir.

·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlar, anlaşılan tarihte ve yerde malları alıcıya teslim eder.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

     Malların bedelini ödeyerek, malın varış yerine kadar tüm masraf ve risklerini üstlenir.

2- FREE CARRIER:

Kodu: FCA (Taşımacıya teslim , adı belirtilen yerde)

Bu terime göre satıcı, ihracat formalitesi tamamlanmış malları alıcının adını verdiği yerde, yine alıcı tarafından ismi belirtilen taşımacıya teslim etmekle sözleşme tahtındaki teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş olmaktadır.

·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlar, gümrük masraflarını öder ve alıcının belirlediği     

      yerde, belirlediği taşıyıcıya teslim eder. Teslim anına kadar bütün masraf ve riskler satıcıya  

      aittir.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

     Malların bedelini ödeyerek, malın ithalat ile ilgili gümrük masraflarını ve navlun ücretini öder.  

     Malları belirlenen yerde ve tarihte teslim aldıktan sonra tüm masraf ve riskler kendisine aittir.

3- FREE ALONGSIDE SHIP:

Kodu: FAS (İsmi belirtilen yükleme limanında gemi yanında teslim)

Satıcı, alıcı tarafından ismi belirtilen yükleme limanında, yine alıcının ismini verdiği geminin yanında ve alıcının belirttiği zamanda malları hazır bulundurmakla teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır. Bu yer ve zamandan sonraki her türlü masraf ve risk alıcıya aittir.

·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlar, malları daha önce belirlenen tarihte ve limanda  

      alıcının daha önce adını verdiği gemi ya da mavnanın yanında teslim eder.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

     Malların gümrük masraflarını ödeyerek yükleme limanında emrine hazır tutulan malları teslim   

     alır. Bu aşamadan sonra tüm masraf ve riskler alıcıya aittir.

4- FREE ON BOARD:

 Kodu: FOB (İsmi belirtilen sevk limanında gemide teslim)

Bu terime göre mallar, alıcı tarafından ismi belirtilen sevk limanında alıcının belirttiği zamanda ve yine alıcı tarafından ismi verilen geminin küpeştesini aştığı anda satıcının teslim yükümlülüğü yerine getirilmiş sayılır. Bu zaman ve yerden itibaren her türlü risk ve masraf alıcıya aittir.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlar, ihracat ile ilgili işlemleri yapar ve gümrük vergilerini  

      öder. Mallar gemi küpeştesini geçene kadar tüm hasar ve kayıptan sorumludur.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      İthalat ile ilgili belgeleri düzenleyerek gümrük vergilerini ve navlun bedelini öder. Mallar gemi

      küpeştesini geçtikten sonra tüm masraf ve riskler alıcınındır.

5- COST AND FREIGHT:

 Kodu: CFR (Adı belirtilen varış limanında navlun ödenmiş olarak teslim)

Yalnızca denizyolu ve nehir/kanal taşımacılığında kullanılan bu terime göre mallar satıcı tarafından taşıma sözleşmesi yapılmış ve navlunu ödenmiş olarak varış limanında alıcıya teslim edilmektedir. Yüklemeden itibaren doğacak masraflar (navlun hariç) alıcıya aittir.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlayarak, ihracat işlemlerini yapar. Taşıma acentasıyla  

      anlaşarak navlun bedelini öder.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      İthalat ile ilgili belgeleri düzenleyerek gümrük vergilerini öder. Varış limanında boşaltma  

      masraflarını karşılar. Taşıma sırasında oluşan navlun dışındaki tüm masrafları karşılar.

 6- COST, INSURANCE AND FREIGHT:

 Kodu: CIF (Adı belirtilen varış limanında navlun ve sigorta primi ödenmiş olarak teslim)

Bu terimde satıcı, CFR terimine ilaveten taşımaya ilişkin deniz sigortasını yaptırmayı ve primini ödemeyi de üstlenmektedir.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlar, ihracat ile ilgili tüm işlemleri yaparak navlun   

      bedelini öder. Sigortayı sözleşmede anlaşılan şekilde düzenleyerek, alıcıya gönderir.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

     İthalat ile ilgili belgeleri düzenleyerek gümrük vergilerini öder. Teslim anından sonra sigorta  

     ve navlun dışındaki tüm masrafları karşılar.

 7- CARRIAGE PAID TO:

 Kodu: CPT (Adı verilen varış yerine kadar navlunu ödenmiş olarak teslim)

Birkaç etaplı taşıma dahil herhangi bir taşıma şeklinde kullanılan bu terimde satıcı, malları adı belirtilen teslim yerine kadar navlun ödenmiş olarak varış yerinde alıcıya teslim etmektedir. CPT terimi CFR’nin denizyolu dışındaki taşıma şekilleri için kullanılan alternatifidir. Satıcı malları taşımacıya teslim ettiği ve navlunu ödediği anda teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlayarak, İhracat ile ilgili işlemleri yapar. Gümrük ve  

      navlun bedellerini ödeyerek taşıyıcıya teslim eder.

 ·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      İthalat ile ilgili belgeleri düzenleyerek, varış yerinde gümrük vergilerini öder. Malların ilk  

      tesliminden itibaren navlun dışında malla ilgili tüm masraf ve riskler alıcıya ait olup, transit 

      taşıma nedeniyle doğabilecek tüm gümrük masrafları da alıcıya aittir.

 8- CARRIAGE AND INSURANCE PAID TO:

 Kodu: CIP (Adı belirtilen varış yerine kadar navlun ve sigorta primi ödenmiş olarak teslim)

Bu terimde satıcı CPT terimindeki yükümlülüklerine ilaveten taşımaya ilişkin yük sigortasını yaptırmayı ve primini ödemeyi  de üstlenmektedir. CIP terimi CIF’in denizyolu dışındaki taşıma şekilleri için kullanılan alternatifidir.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma konusu malları hazırlayarak, varış yerine kadar navlun bedelini öder. Kayıp ve 

      hasar riskine karşı sigorta yaptırır. Satıcının yükümlülüğü malları ilk taşıyıcıya teslim ettiği

      anda sona erer.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      İthalat ile ilgili belgeleri hazırlayarak, gümrük vergilerini öder. Varış yerinde tüm masrafları  

      ödeyerek mallarını teslim alır.

 9- DELIVERED AT FRONTIER:

 Kodu: DAF (Sınırda, adı belirtilen yerde teslim)

Sınırda teslim teriminde, satıcı malları ihracat formaliteleri tamamlanmış olarak sınırdaki adı belirtilen yerde fakat komşu ülkenin gümrüğünden önce alıcının emrine hazır bulundurmakla teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılır. “Sınır” ifadesi ihraç ülkesi dahil herhangi bir ülkenin sınırı için kullanılabilir. Bu nedenle yer isminin verilerek hangi sınırın kastedildiğinin kesinlikle ifade edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu terim öncelikle demiryolu ve karayolu ile yapılacak taşımada kullanılır. Sınırdaki belirtilen yerden itibaren navlun masrafı alıcıya aittir. Taşımaya ait sigortanın yapılması konusunda satıcının yükümlülüğü yoktur.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlayarak İhracat belgelerini düzenler ve gümrük  

      vergilerini öder. Taşıma aracını temin ederek, navlun bedelini öder ve daha önceden  

      belirlenen yerde alıcının emrine hazır tutar.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

     Malın ithali ile ilgili gerekli işlemleri yaparak, gümrük vergilerini öder. Malı daha önce 

     belirlenen yerde teslim alır.

 10- DELIVERED EX SHIP:

 Kodu: DES (Adı belirtilen varış limanında gemide teslim)

Sadece deniz ve nehir/kanal yoluyla taşımada kullanılan bu terime göre satıcı, malları adı belirtilen varış limanında, geminin bordasında,  gümrükten önce alıcının emrine hazır bulundurduğunda teslim yükümlülüğünü yerine  getirmiş olmaktadır. Bu yere kadar bütün risk ve masraf satıcıya aittir. Sigorta sözleşmesinin yapılması hususunda satıcının yükümlülüğü yoktur.

 ·         SATICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

      Anlaşma koşullarına uygun malı hazırlayarak gümrük vergilerini ve navlunu öder. Varış   

      limanına kadar bütün masraf ve riskler satıcıya aittir.

·         ALICININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

     Malın ithali ile ilgili tüm işlemleri yaparak gümrük vergilerini öder. Malı varış limanında teslim  

     alarak gerekli gümrük işlemlerini yapar.

 11- DELIVERED EX QUAY: (Duty paid)

 Kodu: DEQ (Adı belirtilen varış limanında gümrük vergisi ödenmiş olarak rıhtımda teslim) 

Sadece deniz nehir/kanal yolu ile taşımada kullanılan bu terim adı belirtilen bir varış limanında malların satıcı tarafından, gümrüklenmiş olarak rıhtımda alıcının emrine hazır bulundurulmasını öngörmektedir. Malların bu noktaya kadar getirilmesine ilişkin bütün risk, masraflar ve vergiler satıcı tarafından üstlenilir. Sigorta sözleşmesinin yapılması konusunda satıcının yükümlülüğü yoktur.

 12- DELIVERED DUTY UNPAID:

 Kodu: DDU (Adı belirtilen varış yerinde gümrük vergisi ödenmeden teslim)

Herhangi bir taşıma biçimi için kullanılabilen bu terime göre satıcı, ithal ülkesindeki adı belirtilen bir yerde malları alıcının emrine hazır bulundurmakla teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş olmaktadır. O noktaya kadar her türlü risk ve maliyet ile gümrük formalitelerini sonuçlandırmaya ilişkin maliyet ve riski, fiili ithal sırasındaki vergi, harç ve diğer resmi giderler hariç satıcı üstlenmektedir. Zamanında fiili ithal işleminin yapılmaması durumunda doğabilecek  risk ve ek masraflar ise alıcıya aittir. Sigorta sözleşmesinin yapılması konusunda satıcının yükümlülüğü yoktur.

13- DELIVERED DUTY PAID:

Kodu: DDP (Adı belirtilen varış yerinde gümrük vergisi ödenmiş olarak teslim)

Herhangi bir taşıma biçimi için kullanılan bu terime göre satıcı, ithal ülkesindeki adı belirtilen bir yerde malları gümrüklenmiş olarak alıcının emrine hazır bulundurmakla teslim yükümlülüğünü yerine getirmiş olmaktadır. O noktaya kadar her türlü risk ve maliyeti (vergiler dahil) satıcı üstlenmektedir. Bu durumda satıcının en fazla risk ve maliyet üstlendiği terim DDP olmaktadır. Sigorta sözleşmesinin yapılması konusunda satıcının yükümlülüğü yoktur. 

BAZI TERİMLERİN YANINA KONAN KISALTMALAR:

 STOWED   : İstiflenmiş, FOB Stowed: İstifleme masrafı satıcıya ait.

FO              : Free Out: Boşaltma masrafları hariç.

FIO             : Free in and out : Yükleme ve boşaltma masrafları hariç.

FIOS           : Free in and out and stowed : Yükleme, istifleme ve boşaltma masrafları hariç.

FIOT          : Free in and out and trimmed : Yükleme, yüklerin dengelenerek istiflenmesi ve 

                                                                      Boşaltma masrafları hariç.

LANDED   : Karaya çıkarılmış, boşaltma masrafları navluna dahil.

                                                                     3. BÖLÜM

                                            DIŞ TİCARETTE KULLANILAN BELGELER

DIŞ TİCARETTE KULLANILAN BELGELER

·         TİCARİ BELGELER

·        RESMİ BELGELER

·         TAŞIMA BELGELERİ

·        SİGORTA BELGELERİ

·         FİNANSMAN BELGELERİ

     TİCARİ BELGELER

 PROFORMA FATURA (Proforma Invoice)

Satıcı firma tarafından düzenlenen ve alıcı firmaya gönderilen bir tür satış teklifidir. Satın alınması talep edilen mal veya hizmetin adı, birim fiyatı, bu fiyatın hangi süre için geçerli olduğu, ödeme şartları, teslim şekli v.b diğer bilgileri içerir.

 TİCARİ FATURA (Commercial Invoice)

Satıcı firma tarafından alıcı firma adına tanzim edilen, mal veya hizmetin satıldığını gösteren bir belgedir. Genel olarak aşağıdaki hususları içerir;

·         Düzenlendiği dilde “fatura” başlığı,

·         Satıcı ve alıcı firmanın ticari ismi/ünvanı, adresi, kaşesi, imzası,

·         Faturanın düzenlenme tarihi ve numarası,

·         Malın tam tanımı,

·         Birim fiyatı ve toplam fiyatı,

·         Teslim şekli,

·         Ödeme şekli,

·         Malın ağırlığı ve miktarı

 ÇEKİ LİSTESİ (Weight List)

Ticari faturada belirtilen malın brüt ve net ağırlığına ilişkin bilgilerin ayrı bir belgede beyan edilmesidir. Gümrüklerde malların sayılması sırasında veya hasar durumunda sigorta şirketlerince aranan bir belgedir.

 KOLİ / AMBALAJ LİSTESİ (Packing List) 

Bu belge; paket, ambalaj, koli veya konteynır içindeki malların miktarlarını belirtmek için düzenlenen belgedir.

 SPESİFİKASYON BELGESİ (Cert. of spesification)

Koli listesindeki bilgilere ek olarak her kalem mala ait birim fiyatı ve tutarını da gösterir.

 İMALATÇININ VEYA SATICININ KALİTE  VEYA GÖZETİM BELGESİ

(Quality or Inspection Certificate)

İmalatçı veya satıcı firma tarafından tanzim edilen ve kendilerince malın incelendiğini, sözleşme veya sipariş niteliklerine uygun olduğunu teyit eden bir belgedir.

 ÜÇÜNCÜ TARAFIN DÜZENLEDİĞİ KONTROL BELGESİ

(Third party certificate of inspection)

İthalatçı firma, sipariş ettiği malın niteliklerinin sipariş evsafına uygun olup olmadığı konusunda malın incelenmesi ve kalite kontrolünün bağımsız veya tanınmış bir kontrol / gözetim şirketince yapılmasını isteyebilir. Bu durumda bağımsız gözetim firmalarının vereceği rapor üçüncü tarafın düzenlediği bir kontrol belgesidir.

 İMALATÇININ ANALİZ BELGESİ (Analysis Certificate)

Maden veya Kimyevi maddeler gibi analiz gerektiren malların ithali veya ihracı söz konusu olduğunda, formüllerindeki elementlerin isimlerinin ve oranlarının gösterildiği bir belgedir. Doğrudan imalatçı firma tarafından düzenlenebileceği gibi, alıcının isteği halinde bağımsız bir gözetim şirketi tarafından da düzenlenmesi talep edilebilir.

 GEMİ ÖLÇÜM RAPORU (Ship’s Ullage Report)

Gemiye, sıvı olarak yüklenen yakıt, kimyevi madde, hammadde v.b., yükleme sırasında gemiyi hangi ölçüde doldurduğunu belgeleyen ve aynı zamanda varış limanında yapılan boşaltma sırasında da ne kadar fire verildiğinin hesaplanmasında kullanılan özel bir ticari belgedir.

    RESMİ BELGELER

 DOLAŞIM BELGESİ  (A.TR) (Movement Certificate) )

Malların, Türkiye’den Avrupa Birliği üyesi bir ülkeye veya Avrupa Birliği üyesi ülkelerden Türkiye’ye doğrudan doğruya nakledilmesi halinde düzenlenen ve ihracatçı ülke çıkış gümrüklerince, ihraç sırasında vize edilen bir belgedir.

Söz konusu Belge gümrük vergilerinin hesaplanmasında bir takım indirimler sağladığından, düzenleme tarihinden itibaren 3 ay içerisinde ilgili giriş gümrüğüne ibraz edilmelidir.

 KONSOLOSLUK FATURASI (Consulate Invoice)

Bazı ülkelerin ithalat mevzuatında bu belgenin giriş gümrüklerince aranması şartı yer alabilir. İhracatçı malını ihraç edeceği ülkenin konsolosluğundan temin ettiği boş fatura formunu doldurarak konsolosa tasdik ettirir. Böylece bir yandan malın ihraç fiyatının cari piyasa fiyatlarına uygunluğu ithal ülkesinin konsolosu tarafından kontrol edilirken öte yandan damping yapılmaması ve ithalatçının ihracatçı ile anlaşarak ülkesi dışına döviz kaçırmaması sağlanır.

 TASDİKLİ FATURA (Legalized Invoice))

Bazı ithalatçı ülkeler, ticari faturaların, ihracatçının ülkesinde bulunan kendi büyükelçilikleri veya konsoloslukları tarafından tasdik edilmesini isterler. İhracatçı, kendi ticari faturasını düzenleyip ilgili ülkenin elçilik veya konsolosluğuna tasdik ettirdikten sonra diğer belgelerle birlikte gerekli işlem için bankasına verir.

 MENŞE ŞEHADETNAMESİ (Certificate of Origin)

Malların menşeini yani imal edildikleri  ülkeyi gösteren, bu amacın yanı sıra bazı ülkelerden ithal edilen mallara indirimli gümrük vergisi uygulaması için ibrazı gereken, genellikle yerel ticaret odalarınca onaylanan bir belgedir.

 SAĞLIK VE VETERİNER SERTİFİKALARI

(Health / Sanitary / Phytosanitary / Veterinary Certificate)

Gıda maddeleri, deri, et, canlı hayvan ve bazı ambalaj maddeleri alım satımında alıcı tarafından istenen bu maddelerin mikrop, bakteri, haşarat v.s.’den arınmış durumda olduğunu, tüketime uygun bulunduğunu belgeleyen, yerel sağlık mercileri tarafından tasdik edilmiş belgelerdir. 

 HELAL BELGESİ (Halal Certificate)

Müslüman ülkeler tarafından yapılan et ithalatında, alıcı tarafından talep edilen bir belge olup, canlı hayvan kesiminin İslam dininin kurallarına göre yapıldığı teyit eden bir belgedir. Yerel müftülüklerce düzenlenir.

 BOYKOT / KARA LİSTE SERTİFİKASI (Boycott / Black list Certificate)

Birbirleriyle savaş halinde olan veya ticari ilişkileri kesilmiş yada zedelenmiş ülkeler birbirlerini kara listeye aldıklarından,  belirli bir ticari ilişkinin kendi kara listeleri ile hiçbir ilgisi olmadığının beyan ve onaylanmasını isterler. Bu belgeler bizzat ihracatçılar tarafından düzenlenip onaylanabileceği gibi alıcının ismini vereceği bir merci tarafından da düzenlenebilir.

 RADYASYON BELGESİ (Radiation Certificate)

Alım satım konusu tarım ürünlerinin kabul edilebilir orandan fazla radyasyon içermediğini veya radyasyonsuz olduğunu belirten genellikle ihraç ülkesinin yetkili mercii (atom enerjisi komisyonu) tarafından düzenlenen bir belgedir.

TAŞIMA BELGELERİ

DENİZ KONŞİMENTOSU (Marine Bill of Lading / Ocean Bill of Lading)

Gemi şirketinin veya onun yetkili acentasının  malı yükletene verdiği, emre ve nama düzenlenebilen ve belge konusu malların taşınmak üzere kabul edildiğini gösteren bir makbuz ve aynı zamanda yükleme kaydı konduğunda bir taşıma sözleşmesidir. Belirtilen malın mülkiyetini de temsil eder ve belgenin ciro edilmesiyle mal el değiştirir. Deniz konşimentosu kıymetli evrak hükmündedir.

 Konşimento Türleri:

Short Form Bill of Lading

Container Bill of Lading

Liner Bill of Lading

Through Bill of Lading

Charter party Bill of Lading

Non Negotiable Bill of Lading

Combined Transport Bill of Lading

Tanker Bill of Lading

 TAŞIMA SENETLERİ

 Havayolu taşıma senedi (Airway Bill)

FIATA Belgeleri:  FCR (Forwarder’s Certificate of Receipt) 

                              FCT (Forwarder’s Certificate of Transport)

Karayolu taşıma belgesi : CMR (Convention Marchandises Roiters)

                                                   (ing: International Consignment Note)

House Bill of Lading

Hamule Senedi:  CIM  (Rail Consignment Note)

Paket postası makbuzu

SİGORTA BELGELERİ

 SİGORTA MEKTUBU (Letter of Insurance)

Sigorta mektubu, genellikle bir sigorta acentası tarafından sigorta sertifikası veya sigorta poliçesine baz olacak sigortalama işleminin yapılmış olduğunu üçüncü şahıslara duyurmak için düzenlenen bir belgedir.

Sigorta mektubu, bankalar dahil üçüncü şahıslar nezdinde bir güvence oluşturmaz. Bu nedenle, uygulamada kabul gören bir evrak değildir.

SİGORTA SERTİFİKASI (Certificate of Insurance)

Sigorta şirketi ile sigortalanan arasında bir anlaşmaya varılmasından sonra, sigortalanan sigorta şirketine her sevkıyatın değerini ve ayrıntılarını bildirir. Bunun üzerine sigorta şirketi, kapsanan riskleri ve sigortalanan malların değerini gösterir bir belge düzenler ve sigortalanana iletir.

Sigorta sertifikası da, sigorta mektubu gibi bankalar dahil üçüncü şahıslar nezdinde bir güvence oluşturmaz. Bu nedenle, uygulamada kabul gören bir evrak değildir.

 SİGORTA POLİÇESİ (Insurance Policy)

Sigorta poliçesi, sigorta sözleşmesinin en kesin delilidir. Kapsanan risklerin

tüm ayrıntıları sigorta poliçesinde gösterilir.

Sigorta belgelerinin bankalarca kabul edilebilir olmasında şu hususlara dikkat

edilmesi gerekir:

-Sigorta poliçesi  “poliçe” ibaresini taşımalı,

-Sigorta poliçesi, sigorta şirketinin yetkili imzalarını taşımalı,

-Poliçe üzerinde sigortalının adı/unvanı açıkça belirtilmiş olmalı,

-Sigorta bedelinin %10 fazlası ile yapılmış olmalı,

-Kapsanan veya talep edilen riskler kontrol edilmeli,

-Hasar durumunda, hasar bedeli nerede ve kim tarafından ödeneceği poliçe  

 üzerinde açıkça belirtilmeli,

-Sigorta poliçesinin geçerlilik süresi kontrol edilmeli,

-Sigortalanan malların tanımları kontrol edilmeli.

 FİNANSMAN BELGELERİ

 POLİÇE (Bill of Exchange – Draft)

Poliçe, bir kişinin imzalayarak bir başka kişiye yönelttiği ve o kişiden belirtilmiş bir süre sonra talep edildiği anda, belirlenmiş bir miktarda parayı kendisine veya belirlenmiş bir üçüncü kişiye ödenmesi için düzenlediği yazılı bir ticari senettir.

Diğer ifade ile, poliçe alacaklı tarafından düzenlenerek imzalandıktan sonra borçlusuna iletilir. Poliçe bir kambiyo senedi olarak kıymetli evrak hükmündedir.

  BONO (Promisory Note)

Bir kambiyo senedi olan bono da poliçe gibi bir ödeme aracıdır ancak, bonoda iki taraf vardır ve borçlu tarafından düzenlenip alacaklıya iletilir. Bono sadece emre yazılı olarak düzenlenebilir.

 SEVK EMRİ (Delivery Order)

Bankaların, emirlerinde bulundurdukları malların ithalatçıya veya ihracatçıya sevk edilmesi için malların depolandığı bir üçüncü şahıs ambarına verdikleri yazılı bir talimattır.

 AMBAR TESLİM MAKBUZU (Warehouse Receipt)

Ambar firması tarafından malların teslim alındığına dair düzenlenen teslim alındı makbuzudur. Bu belge ciro edilemez ve makbuz üzerinde belirtilen mallara ait haklar bir üçüncü şahsa devredilemez.

4. BÖLÜM

                                                 ULUSLAR ARASI ÖDEME ŞEKİLLERİ

ULUSLAR ARASI ÖDEME ŞEKİLLERİ

1-      PEŞİN ÖDEME (ADVANCE PAYMENT)

2-      AKREDİTİF (LETTER OF CREDIT)

·        GÖRÜLDÜĞÜNDE ÖDEMELİ AKREDİTİF (SIGHT L/C)

·        VADELİ AKREDİTİF (DEFERRED PAYMENT L/C)

·        KABUL KREDİLİ AKREDİTİF (ACCEPTANCE L/C)

3-      VESAİK MUKABİLİ (CASH AGAINST DOCUMENTS)

·        KABUL KREDİLİ VESAİK MUKABİLİ

4-      MAL MUKABİLİ (CASH AGAINST GOODS)

·         KABUL KREDİLİ MAL MUKABİLİ

 ULUSLAR ARASI ÖDEME ŞEKİLLERİ

 PEŞİN ÖDEME (Advance Payment)

Peşin ödeme; ithalatçının, ihracatçıya sağladığı bir ön finansman imkanıdır.

İhracatçı açısından, peşin ödeme en ideal ödeme şeklidir, zira malların hazırlanması ve sevk edilmesi için gerekli finansman peşinen sağlanmakta ve malların sevkinden sonra ödemenin yapılmaması diye bir risk bulunmamaktadır. Öte yandan peşin ödeme ithalatçıya büyük riskler yüklemektedir. İhracatçı mal bedelini aldıktan sonra çeşitli nedenlerle malların sevkıyatını yapmayabilir.

Bu nedenle peşin ödeme ihracatçı açısından avantajlı, ancak ithalatçı açısından oldukça büyük risk taşıyan bir ödeme şeklidir. 

AKREDİTİF (Letter of Credit)

Akreditif, bir bankanın başka şahıs lehine belli miktarda ve belli bir süre ile nezdinde kredi açması için muhabirine verdiği yazılı talimattır.

Bir başka deyişle; ihracat ve ithalat yapanların şahsi itibarlarının yerine bir bankanın itibarının yer alması olup, sevk sırasında ihraç edilen mal bedelinin ihracatçının eline emniyetle geçmesini sağlayan bir taahhüttür.

Esas olarak akreditif, hem ithalatçıyı hem de ihrac